Дзурынц форумы архайджытæ

Хамыцаты А.

Фарн уæм бадзурæд, ирон адæм!

         Мах абон ам цы хъуыддаджы фæдыл æрымбырд стæм, уый у ирон адæмæн сæ тæккæ ахсджиагдæр æмæ æппæты сæйрагдæр –  нæ дзуæрттæ, нæ табуйаг хæхбæстæ, æмæ Хуыцауæй нын лæвæрд æвæджиауы хæсæвæрд – ирон æгъдау,ирондзинад бахъахъхъæны хъуыддаг. Уыдон сты хæстæг æмæ зынаргъ алы ирон адæймагæн дæр. Уымæй уæлдай,  уый у уыцы иунæг мадзал – абон ма нæ ирон адæмы цæй фæрцы ис æрбамбырд кæнын, цæй номыл ис нæ  иудзинад равдисын, уый.

    Абон ирон адæм алы рæтты, алы бæстæты цæрынц,  фæлæ афтæмæй æппæт ирон мыггæгтæн дæр сæ гуырæн авдæн у нæ Иры табуйаг хæхбæстæ, æмбал кæмæн нæй ахæм дзуарджын бæстæ. Ирыстоны иунæг мыггаг дæр нæ разындзæн Иунæг Стыр Хуыцаумæ чи нæ кувы æмæ  цы хæхбæстæй рацæуæгæ у мыггаг,  уымы дзуæрттæн кад чи нæ кæны, йæхи цыл бафæдзæхсынмæ чи нæ тырны.

    Ирыстон хуымæтæджы бæстæ нæу — уый у уæларвон сыгъдæг тыхтимæ æнгом баст. Куыд æй зонæм афтæмæй, нæ рагонфыдæлтæ – скифтæ, сæрмæттæ цæугæ цард кодтой Скæсæнæй Ныгуылæнмæ цынæ бæстæ,  цынæ зæххыл цардысты, амæй ай бæркадджындæр, аивдæр бынæтты, хъарм дæнджызты æмæ фурды алыварс. Фæлæ  сæхицæн тæккæ рæбинагдæр, бæстондæр, сæйрагдæр цæрæнбынатæн равзæрстой абоны Ирыстоны хæхбæстæ , Кавказы тæккæ астæу. Цымæ цæмæн, сæ бон куы уыди хуыздæр бынæттæ равзарын? Уымæн æмæ уый уыди Хуыцауимæ баст зæхх!

    Æрмæстдæр ирон адæм æмæ æрмæстдæр Ирыстоны хæхбæсты бафæрызтой бахъахъæнын,  Хуыцау канд ирон адæмæн нæ, фæлæ æнæхъæн Зæххы къорийы адæмтæн цы Дуне сконды  сусæг зонындзинæдтæ æмæ  царды уагæвæрдтæ радта, уыдон. Ирон адæмæн уыцы хæзна бантыст бахъахъхъæнын  сæ ирон Æгъдауы фæрцы.

          Ирон Æгъдау у тынг рагон. Уый нын баззад нæ рафыдæлтæ – нартæй.  Æмæ йæ схонæн ис зонындзинæдты æмбисонды  хæзнадон. Уымæн ирд æвдисæн у  арф мидисджын ирон æмбисонд: «Æгъдау у ацы дунейæ Хуыцауы дунемæ фæндаг  амонæг».

      Ома, ирон æгъдауы домæнтæ чи æмбары æмæ цæ чи æххæст кæны, уый у рæстзæрдæ, æнæхин, уæздан, сыгъдæгуд адæймаг, эволюцийы къæпхæнтыл бæрзондæй бæрзонддæр чи хизы, æмæ Хуыцауæн уарзон чи у, ахæм адæймаг. Уымæн нæм баззад ноджыдæр ахæм амбисæндтæ: «Искæйы мулкмæ ма бабæлл», «Искæй фыдгой фæсаууонмæ ма кæн», «Давæггаг æххормагæй дæр дæ дзыхмæ ма сис», «Алцæмæн дæр бæрц зон», «Худинаджы бæсты мæлæт»  æмæ бирæ æндæртæ.

      Адæймаджы сæйраг хæс кæддæриддæр уыд ацы Мæнг дунейы бафæразын сыгъдæгæй бахъахъхъæнын йæ УД. Уымæн æмæ, куыд æй зонæм, афтæмæй Зæххыл ис куыд Хуыцауæй æрвыст сыгъдæг тыхтæ, афтæ хæрам тыхтæ дæр. уыдон ирон æмбисонд куы дзуры, афтæмæй алы бон дæр алы хъуыддагæй сайынц адæймаджы, Хуыцауæй йæ дард кæнынц æмæ йæ сæхи дунемæ ласынц».

      Алы адæймагæн дæр ис бар йæхи фæндонмæ гæсгæ равзарын кæцы тыхтыл æууæнды æмæ кæуыл фæдзæхсы йæхи, уый. Уый тыххæй уыд афтæ ахсджиаг ирон æгъдауы домæнтæ æххæст кæнын, раст æмæ зылын æмбарын, цы фæтчы, цы нæ фæтчы, цы æмбæлы, цы не мбæлы, уыдæттæ  кæнын нæ зоныджын фыдæлтæ нын цæ куыд бафæдзæхстой, афтæмæй.

    Иу хатт ма йæ зæгъын, уыдон сты æнæхъæн Дун Дунейы уагæвæрдтæ, символтæ —  канд ирон адæмы нæ фæлæ. Афтæмæй та цæ Хуыцау  бабар кодта ирон адæмæн æмæ цæ æрмæст уыдон, æрмæст Ирыстоны хæхбæсты бафæрызтой бахъахъхъæнын цалдæр мин азы дæргъы. Ирыстоны цы бирæ  дзуæрттæ ис, уыдоны æххуысæй.

    Цалынмæ ирон адæм хæхбæсты цардысты, æнгом, иузæрдион уыдысты, иу æгъдауыл хæцыдысты, афæдзы мидæг бирæ бæрæгбæтты æгъдæуттæ æххæст кæнгæйæ, хуцауæн табу кæнгæйæ – уæдмæ нæ дзуарджын хæхбæстæ уыд хъахъхъæд æцæгæлон адæймагæй, фыдгæнæгæй.

        Дзуарджын бæстæйы табуйаг зæххыл нæй куыдфæндыйæ цæрын, хи æвзæр дарын, нæй дзы чъизи митæ кæнын. Уый тынг хорз зыдтой нæ фыдæлтæ.бирæ рæттæм цæуын æппындæр нæ фæтчыд, иунæг къалиу дæр ахæм къохæй, кæнæ хъæдæй рахæссæн нæ уыд.

      Абон та æдзæрæг хæхты йæхи раст исчи куынæ дара, уæд дзуæрттæ сæ хорзæх куы тауынц, афтæ сæ бон у бафхæрын дæр, æмæ ма уæд сæ азары иннæтæ дæр суддзысты.

    Цæмæй нæ табуйаг ххбæстæ сыгъдæгæй, куывддон бынатæй баззайа, уый тыххæй мах, æппæт ирон мыггæгты минæвæрттæ, абон ам æрымбырд стæм, цæмæй равдисæм нæ иузæрдиондзинад Хуыцау нын цæ хæзнатæ радта, уыдоныл – нæ кадджын дзæурттыл æмæ нæ фæрнджын æгъдæуттыл!

      Равдисæм нæ иудзинад, фыдæлты фæдзæхст махæй рох кæй нæу, нæ Иры зæхх не ппæт дæр мадау кæй уарзæм, стыр аргъ ын кæй кæнæм!  Ирыстон уæлахиз уæд!

               Нæ Иры фарн æмæ кад хæхтæй бæрзонддæр уæнт!

ХАМЫЦАТЫ Алан

Спецвыпуск «Национальный форум Алания», 18 мая 2014 г.

Join the discussion

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *